compressed senses, expanded meanings

Bakmak ve görmek iki farklı şey. Görme duyusu her ikisine de bağlı olsa da gerçekten görmek üretimin başladığı yerdir. Sinema ve fotoğraf sanatı, her ikisi de görme üzerine kuruludur. Fakat aynı şekilde işlemezler. Fotoğraf tamamen göze aittir, sinema ise tüm duyulara yayılır. Peki, yaratımın kaynağı aynı kalırken yaratı alanı değiştiğinde ne değişir?

Bu sorunun cevabını kelimelerle anlatmaktansa, ona gözlerinizle tanık olmak daha doğru. Bu da ancak Yorgos Lanthimos’un fotoğrafları üzerinden mümkün. Ve bunu deneyimlemenin, Onassis Stegi’deki yeni sergisinden daha iyi bir yolu var mı?

Sergi, onun sinemasının daha kişisel, neredeyse içe dönük bir uzantısı gibi hissettiriyor. Fotoğraflar film setlerinden doğuyor; mekanların ve inşa edilmiş dünyaların kıyısında çekiliyor. Ama birer belgeleme işlevi görmüyorlar. Arada bir yerde duruyorlar. Kurulan ile aradan sızan arasında. Sinema ile daha içgüdüsel olan arasında.

Onun fikirlerinin, estetiğinin ve vizyonunun en ham hâlini görebiliyorsunuz. Büyük bir prodüksiyon olmadan, yazılmış sahneler oynanmadan, bu Lanthimos’un özüne en yakın hali. Ve siz, buna tanıklık eden bir izleyicisiniz.

Fotoğrafla ilk olarak sinema eğitimi sırasında, teknik bir gereklilik olarak tanıştığını söylüyor. Onun için önce sinema vardı. Ama zamanla fotoğraf, başka bir ifade alanına dönüştü. Fotoğraflarının çoğu setlerde, çekimler arasında ortaya çıkıyor. Bu yüzden de tuhaf bir aralıkta konumlanıyorlar: kurgu ile gerçeklik arasında. Bir sahneye dönüşmek üzere olanla, onun hemen dışında var olan arasında.

Fotoğraf kendi başına var olabilir. Bir senaryoya, oyunculara ya da belirli bir mekâna ihtiyaç duymaz. Bir hissi yakalar ve anlatı, görüntü oluştuktan sonra şekillenir. Fotoğrafla nasıl karşılaştığımız da onun anlamını değiştirir. Her gün binlerce görüntünün içinden kayıp gidiyoruz. Aynı fotoğraf, bir kitapta, bir sergide ya da farklı bir dizilim içinde bambaşka anlamlar üretebilir.

Bunu fotoğrafın belirleyici özelliklerinden biri olarak görüyor: zamandan ve sabit bir anlatıdan bağımsız olması. Kontrollü bir yapı içinde ilerleyen sinemanın aksine, fotoğraf açık, akışkan ve yeniden yorumlanabilir kalır. Lanthimos için bu, fotoğrafı özgürleştiren şey.

Bu durum neredeyse ironik. Fotoğraf tek bir duyuyla sınırlı, ama yine de daha geniş hissettiriyor. Belki de tek bir duyuda yoğunlaşmak bu özgürlüğü yaratıyor. Ve bu sergide, yalnızca Lanthimos’un fotoğraflarını görmüyorsunuz. Ne sadece sinemasını. Her ikisinin de özüne daha yakın bir şey görüyorsunuz. Onun görme biçimini.

Yorgos Lanthimos: Photographs sergisi, Atina’daki Onassis Stegi’de 17 Mayıs’a kadar ziyarete açık.