Herkesin Fikrini Kim Sordu?

Bir zamanlar “Bilmiyorum” demek tamamen kabul edilebilir bir cevaptı. Şimdiyse neredeyse bir itiraf gibi hissettiriyor.

Her konuda bir duruşumuz olması bekleniyor. Siyaset, popüler kültür, en son ünlü tartışması, belirli bir filmin bir başyapıt mı yoksa yalnızca estetik açıdan hoş görünen bir saçmalık mı olduğu. Hiçbir konu tartışılmayacak kadar büyük, hiçbir şey uzun uzadıya incelenmeyecek kadar önemsiz değil. Yolun bir yerinde fikir sahibi olmak, kişilik sahibi olmakla eş anlamlı hale geldi. Ve birdenbire yalnızca var olmak yeterli olmamaya başladı. Kendimizi açıklamamız da gerekiyordu. İnternet fikirleri icat etmedi. Onlara yalnızca bir sahne, bir izleyici kitlesi ve tuhaf bir aciliyet duygusu verdi. Artık herkesin bir mikrofonu var. Ama gerçekte kim dinliyor?

Eskiden kendimizi dinlediğimiz müzikler, giydiğimiz kıyafetler, yanımızda taşıdığımız ama hiç bitirmediğimiz kitaplar aracılığıyla ifade ederdik. Şimdi inançlarımız da gardırobumuza katıldı. Siyasi bir duruş, kültürel bir eleştiri, gündemde olan herhangi bir konu hakkında özenle ifade edilmiş bir görüş. Her biri, kamusal kimliğimizin inşasında başka bir ipucuna dönüşüyor. Fikirler bir tür sosyal para birimi haline geldi. Hangi topluluklara ait olduğumuzu, neye değer verdiğimizi ve belki daha da önemlisi kimlerle ilişkilendirilmek istemediğimizi gösteriyorlar. Bunun baştan çıkarıcı bir yanı var. Bir duruş sergilemek, özellikle giderek daha parçalanmış hissettiren bir dünyada, aidiyet duygusu sağlayabiliyor. Ancak inançlarımız imajımızın bir parçası haline geldiğinde, onları değiştirmek karmaşıklaşıyor. Yanıldığımızı kabul etmek, entelektüel bir gelişimden çok, bir izleyici kitlesinin önünde yaşanan gardırop kazası gibi hissettirebiliyor. Yalnızca düşündüklerimize değil, bu düşüncelerin yarattığı kendimiz versiyonuna da bağlanıyoruz.

Fikirleri herkesin önünde oluşturmanın sorunu, internetin olağanüstü iyi bir hafızaya sahip olması ve karakter gelişimiyle pek ilgilenmemesi. Eski bir tweet yeniden ortaya çıkıyor. Çelişkili bir açıklamanın ekran görüntüsü alınıyor. Bakış açısındaki bir değişim, gelişimin kanıtı olarak değil, ikiyüzlülük olarak yorumlanıyor. İnsanlar olarak gelişmemiz beklenirken, bir yandan da internette bugüne kadar var olmuş bütün versiyonlarımızla kusursuz biçimde tutarlı kalmamız bekleniyor. Bu imkânsız bir çelişki. Gerçek hayat değişikliklerle dolu. Arkadaşlıklarımızı geride bırakıyoruz, hedeflerimizden vazgeçiyoruz, yeni fikirler keşfediyoruz ve zaman zaman bir zamanlar tutkuyla savunduğumuz bir şeyin tamamen saçma olduğunu fark ediyoruz. Bu başarısızlık değil.Bu, hayatta olmak demek. Yine de herkesin önünde kendimizle çelişme korkusu, insanları inanmadıkları fikirlere uzun süre tutunmaya itebiliyor.Kötü bir argümanı savunmak, fikrini değiştirdiğini kabul etmekten daha kolay hale geliyor. Ve haklı olmak kimliğinin bir parçasına dönüştüğünde, öğrenmek kaybetmek gibi hissettirmeye başlıyor.

İptal kültürü, bitmek bilmeyen tartışmalar ve yirmi dört saatlik haber döngüsü arasında bir yerde, gerçekten zararlı olanla yalnızca sinir bozucu olanı birbirinden ayırma becerimizi kaybettik. Tartışmalı bir ünlü röportajı, çirkin bir çift ayakkabı, kötü yazılmış bir televizyon dizisi finali. Her şey aynı dramatik yoğunlukla sunuluyor; sanki her biri acil bir etik tepki gerektiriyormuş gibi. Ciddi siyasi ve toplumsal tartışmaların dili, en önemsiz kültürel anlaşmazlıklar için ödünç alınıyor. Birdenbire bir filmi sevmemek bir tehlike işaretine dönüşüyor. Sorunlu bir şarkıdan keyif almak, kamuoyu önünde bir savunma gerektiriyor. Popüler olmayan bir tercihe sahip olmak, karakterin hakkında bir açıklamaya dönüşüyor. Elbette kültür hiçbir zaman siyasetten tamamen ayrı değildir. Sanat, moda ve eğlence, onları üreten toplumların değerlerini yansıtır. Eleştiri, incelenmeye değer şeyleri ortaya çıkarabilir. Ancak her fikir ayrılığı ahlaki bir kriz değildir. Bazen kötü bir film yalnızca kötü bir filmdir. Her şey acil bir duruma dönüştüğünde, gerçekten acil olan şeyleri fark etme yetimizi kaybetme riskiyle karşı karşıya kalırız.

Belki de bütün bunların en tuhaf sonucu, yalnızca bize ait olan düşüncelere ne kadar az yer bırakıyor olmamız. Bir düşünce ortaya çıkıyor ve neredeyse hemen ardından yüksek sesle dile getirildiğinde nasıl duyulacağını hayal ediyoruz. İyi bir caption olur mu? İnsanlar aynı fikirde olur mu? Yanlış anlaşılır mı? Bir fikir henüz tam olarak şekillenmeden bile onu hayali bir izleyici kitlesi için düzenlemeye başlıyoruz. Düşünmekle performans sergilemek arasındaki sınır kaybolmaya başlıyor. Ama bazı fikirlerin mahremiyete ihtiyacı var. Tuhaf, tamamlanmamış, çelişkili olmaya ihtiyaçları var. Kim olduğumuzun kalıcı bir kanıtına dönüşmeden yanlış olabilme özgürlüğüne ihtiyaçları var. Her düşünce bir manifesto değildir. Bazıları taslaktır. Bazıları gelip geçen bulutlardır. Bazıları da geldikleri gibi sessizce kaybolmayı hak eder. Ve belki de özlediğimiz şey budur: Kendimizi düşünürken sürekli izlemek zorunda kalmadan düşünebilme becerisi.

Bunların hiçbiri kayıtsızlıktan yana bir argüman değil. Dünyanın, otoriteyi sorgulayacak, adaletsizliğe meydan okuyacak ve önemli olan şeyleri savunacak kadar önemseyen insanlara ihtiyacı var. Ancak bir şeyi önemsemekle, o konuda kesinlik sergilemek aynı şey değil. İnanç sahibi olmakla inatçılık arasında bir fark var. Bilgili olmakla sürekli güncel kalmak arasında bir fark var. Bir sese sahip olmakla onu her fırsatta kullanmak zorunda hissetmek arasında bir fark var. Belki de amaç daha az fikre sahip olmak değil, onlarla daha sağlıklı bir ilişki geliştirmek olmalı. Bazılarına sıkıca, bazılarına daha gevşek tutunmak ve birkaçını tamamlanmamış bırakmak. Bir insanın açık sözlü olmadan da düşünceli, sürekli öfkeli olmadan da tutkulu olabileceğini kabul etmek. Her konuşmayı bir mahkeme salonuna ya da gelip geçici her düşünceyi bir hükme dönüştürmemize gerek yok. Bazı sorular tartışılmayı hak eder. Diğerleri merakı hak eder. Ve şaşırtıcı derecede büyük bir kısmı bizden kesinlikle hiçbir şey beklememeli.

Gelişim sürecinde olmana izin var; tamamlanmış bir ifadeye dönüşmek zorunda değilsin. Sonuçta kişilik, kusursuz biçimde savunulan görüşlerden oluşan bir koleksiyon değildir. Kişilik onların arasında gelişen her şeydir.